الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
149
الأمثل في تفسير كتاب الله المنزل ( تفسير نمونه ) ( فارسي )
گرديده است : قدر مسلم اين است كه اين سوره را بايد تركيبى از آيات « مكى و مدنى » دانست ، هر چند دقيقا نمىتوان - جز در موارد معينى - مكى و مدنى بودن يك يك آيات آن را مشخص ساخت . و به هر حال در آيات اين سوره هم بحثهاى خاص سورههاى مكى ديده مىشود ( مانند بحث قاطع از توحيد و معاد و مبارزه شديد با شرك و بت پرستى ) و هم بحثهاى مخصوص سورههاى ( مدنى مانند بحث از احكام اجتماعى و مسائل مربوط به جهاد و هجرت ) . و بطور كلى مىتوان گفت كه محتواى اين سوره را امور زير تشكيل مىدهد كه به شكل جالب و متناسبى با هم آميخته شده است : 1 - بيش از همه بحث از نعمتهاى خداوند در اين سوره به ميان آمده و آن چنان ريزه كاريهاى آن تشريح گرديده كه حس شكرگزارى هر انسان آزاده اى را بيدار مىكند ، و از اين راه او را به آفريننده اينهمه نعمت و موهبت نزديك مىسازد . اين نعمتها شامل نعمتهاى مربوط به باران ، نور آفتاب ، انواع گياهان و ميوهها و مواد غذايى ديگر ، و حيواناتى كه خدمتگزار انسانها هستند و منافع و بركاتى كه از اين حيوانات عائد انسان مىشود و انواع وسائل زندگى و حتى نعمت فرزند و همسر ، و خلاصه شامل « انواع طيبات » مىگردد . و درست به همين علت است كه بعضى آن را سوره « نعم » ( جمع نعمت ) ناميدهاند . ولى مشهور و معروف در نامگذارى اين سوره همان سوره نحل است ، چرا كه ضمن بر شمردن نعمتهاى گوناگون الهى اشاره اى كوتاه و پر معنى و عجيب به زنبور عسل كرده ، مخصوصا روى ماده غذايى مهمى كه از آن عائد انسانها